بررسی جامع چگونه طراحی و اجرای مصاحبه های نیمه ساختاریافته

در این مطلب، تلاش کرده‌ایم مهم‌ترین اطلاعات درباره چگونه طراحی و اجرای مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته را یاد گرفتم: یک سِیر مداوم و پیوسته را ارائه دهیم. مصاحبه کیفی یک ابزار منعطف و قدرت­‌مندی برای دریافت دیدگاه­‌ها و نظرهای دیگران بوده و شامل راه‌­هایی است که افراد از طریق آن، تجربه­‌های خود را معناسازی می­‌کنند. انجام مصاحبه...

مصاحبه کیفی یک ابزار منعطف و قدرت­‌مندی برای دریافت دیدگاه­‌ها و نظرهای دیگران بوده و شامل راه‌­هایی است که افراد از طریق آن، تجربه­‌های خود را معناسازی می­‌کنند. انجام مصاحبه نیمه­‌ساختاریافته نیاز به شش مرحله زیر دارد:

مرحله یک) انتخاب نوع مصاحبه: در مصاحبه­‌ای که بدون ساختار است این خطر وجود دارد که مصاحبه‌­شوندگان مسئله­‌ها و عناوین نزدیک به سؤال­‌های پژوهشی در نظر گرفته شده را تشخیص ندهند. از این‌­رو، از طریق مصاحبه نیمه‌­ساختاریافته می­­‌توان برخی از زمینه­‌ها یا مسئله‌­ها را محدود کرد. باید قالبی را به­‌کار گرفت که شامل یک اظهارنظر آغازین و چند سؤال عمومی برای تبیین دادگو باشد. باید برخی سؤال‌­های اضافی را نیز برای ارزیابی بیشتر داده‌ها طراحی کرد.

مرحله دو) ایجاد رهنمودهای اخلاقی: در زمینه ورود به زندگی و حریم خصوصی دیگران باید مسائل اخلاقی را در نظر گرفت. مسائل مربوط به هدف، پیامدها، رضایت، هویت، روابط، محرمانه بودن و حفاظت، باید در مرکز توجه قرار گیرد. هنگامی که با مصاحبه‌­شوندگان به روش عادلانه و اخلاقی روبه­‌رو شویم، احساس اعتماد به نفس بیشتری خواهیم کرد.

مرحله سه) طراحی پروتکل مصاحبه: این مرحله بیشتر از سایر مراحل مراحل زمان­بر است. پروتکل مصاحبه دارای دو مؤلفه قابل توجه می­‌باشد: الف) "چگونه شما به عنوان مصاحبه‌­کننده خود را به فرد مصاحبه‌­شونده معرفی می‌کنید؟" و ب) "چه سؤال­‌هایی را باید بپرسید؟". اولین مؤلفه، برای برقراری ارتباط و توافق، ایجاد یک محیط مناسب و شایسته و تشخیص تفکر و نظرهای صادقانه مصاحبه‌­شونده بسیار کلیدی است. باید اظهارنظر آغازین به دقت توسط محقق طراحی شود تا خط ارتباطی را ایجاد کند که «روایت‌­ها» را تشخیص دهد. هیچ چیز بهتر از یک طراحی خاص برای مطالعه خاص نیست. هنگام معرفی خود، پروتکل باید حاوی اظهاراتی درباره محرمانگی، رضایت، گزینه­‌های خروج و کاربرد و محدوده نتایج باشد. دومین مولفه کلیدی این مرحله، ایجاد سؤال­‌ها و ارزیابی‌های بعدی (follow-up probes) است. هیچ چیز در این مرحله حائز اهمیت‌­تر از درک درست محور اصلی نیست. ادبیات موجود و کارهای قبلی بهترین منابع در این زمینه هستند. برای بهبود و تصحیح کیفیت پروتکل مصاحبه، می­‌توان از هم‌­فکری متخصصان این حوزه و علاوه بر این متخصصان پژوهش‌­های کیفی بهره برد. به غیر از توجه دقیق به رابطه بین سؤال­‌های پرسیده شده و محتوای تولید شده در طول مصاحبه­‌ها، نیاز است تا تأملی کنیم که آیا مصاحبه­‌شونده این حس را داشته که سؤال­‌ها محترمانه بوده و آنها (سؤال‌ها) حساسیت‌­های فرهنگی را در نظر می‌­گیرند. این مرحله برای اطمینان از کیفیت مصاحبه بسیار قابل توجه است. یک پروتکلِ به خوبی برنامه‌­ریزی شده باید اثر مثبتی در سه مرحله بعدی مصاحبه داشته باشد.

مرحله چهار) اجرای مصاحبه و ضبط آن: راه­‌های زیادی برای ضبط مصاحبه­‌ها وجود دارد؛ رایج‌­ترین آنها نوشتن یادداشت­‌هایی در زمان مصاحبه، یادداشت­‌های نوشته شده پس از آن، ضبط صدا و ضبط فیلمیی است. ضبط صوتی، بیشتر از سایر روش­‌ها توصیه شده است. برخی از مسائلی که در این مرحله مطرح است عبارت است از: کیفیت تجهیزات ضبط کردن و قابلیت­‌های الکترونیکی آنها، جنسیت مصاحبه­‌کننده، میزان خودمانی بودن و آشنایی بین مصاحبه‌­کننده و مصاحبه­‌شونده.

مرحله پنجم) تحلیل و خلاصه کردن مصاحبه: این حوزه­ای است که در آن به کمک بیشتری نیاز است و معمولاً افراد در "بیان کردگوها" یا "داده­‌های" جمع­‌آوری شده در مصاحبه‌­ها غرق خواهند شد. مدیریت و سازماندهی آن نیز یک چالش است. نویسنده مقاله اظهار می­‌دارد که "من هنوز در این مرحله نیستم". برای توسعه مهارت­‌های این مرحله این موارد پیشنهاد شده است: ارزیابی نرم‌­افزار تجزیه و تحلیل داده­‌های کیفی موجود، ملاقات با پژوهشگرانی که مصاحبه­‌های نیمه‌­ساختاریافته را تجزیه و تحلیل کرده­‌اند، تمرین با داده‌­های مصاحبه‌­های موجود و مطالعه بیشتر در مورد این مرحله.

مرحله ششم) گزارش یافته‌­ها: نویسنده مجدد ابراز کرده است که "من هنوز در این مرحله نیستم، با این حال، برای آن آماده شده‌­ام و تعداد زیادی از مقاله‌­های مربوط به عناوین مورد علاقه‌­ام را که در آن روش‌­های کیفی استفاده شده است را مطالعه کرده­‌ام؛ من معتقدم که شناخت بدنه کیفی دانش در خصوص مسئله، به من در مراحل نهایی نوشتن و ارائه یافته‌­ها کمک خواهد کرد. باید به مواردی همچون افشاسازی، پیامدها و امانت­داری و اطمینان در هنگام گزارش یافته­‌ها آگاهی داشت".

این نکته را باید مدنظر قرار داد که برای یادگیری اجرای مصاحبه نیمه‌­ساختاریافته، مشورت با متخصصان این حوزه و تمرین کردن ضروری است. پژوهش خوبِ کیفیِ مبتنی بر مصاحبه نیمه‌­ساختاریافته بر دانش، مهارت، چشم‌انداز و یکپارچگی و تمامیت­‌خواهی پژوهشگری که آن تحلیل را انجام می­‌دهد، متکی است. آموزش و تجربه برای این امر بسیار کلیدی است.

برای مشاهده اصل و ترجمه مفصل این مقاله می­‌توانید موارد زیر را انتخاب بفرمایید:

اصل مقاله انگلیسی

ترجمه فارسی مقاله (مفصل)

ارزیابی مقاله از دید من:

* نقاط قوت:

الف) مربوط به اسلوب نوشتن:

* نویسنده از یک سبک نوشتاری روایت‌­گونه استفاده کرده است که خواننده احساس می‌­کند نویسنده در حال بیان کردگوی چهره به چهره با مخاطب خود می‌­باشد و این مسئله به استمرار توجه خواننده کمک می­‌کند.

* به نظر می‌­آید روحیه یادگیری و پژوهشگری مستمر را باید از خانم رابیونت یاد بگیریم؛ چرا که به اندازه­ای به اصطلاح شکسته نفس است که در عین اینکه دارای مدرک تخصصی پژوهش­‌های کیفی است (مستند به رزومه شخصی ایشان)، وی در مرحله پنجم و ششم این مقاله اظهار می‌­کند که من هنوز در این مرحله نیستم (I am not at this stage yet.).

ب) مربوط به محتوای مقاله:

* این مقاله ضمن اینکه یک چارچوب اجرایی برای انجام مصاحبه نیمه‌­ساختاریافته را در چند صفحه مختصر ارائه می­‌دهد، در حین ارائه مطالب، به معرفی برخی منابع علمی معتبر نیز می­‌پردازد و خواننده مقاله را بر آن می­‌دارد که برای دریافت داده‌ها تکمیلی به آنها رجوع نماید.

* اینکه در یک مصاحبه علمی به مسائل اخلاقی توجه کنیم و برای آن اهمیت بالایی قائل شویم نکته با ارزشی است که در متن مقاله به خوبی به آن تأکید شده است.

* نکته قابل ذکر دیگری که در خصوص خود نویسنده می‌­توان اشاره داشت این است که او با داشتن مدرک تحصیلی در حوزه Education توانسته است در حوزه سلامت و داروسازی و آموزش آن وارد شود و سِمت­‌های علمی و اجرایی مناسبی را در این زمینه تصدی نماید و در این حوزه­‌ها موفق عمل کند و حوزه‌­های پژوهشی مورد علاقه خود را به آن سَمت گرایش دهد (از قبیل: توسعه و هدایت پژوهش‌­های مربوط به اختلالات سلامت و HIV، جنبه‌­های اجتماعی و رفتاری داروسازی و تاریخچه علم سلامت). این در حالی است که در دانشکده‌­های علوم تربیتی ما صرفاً مباحث عمومی تعلیم و تربیت ارائه می­‌شود و کمتر در آموزش حوزه‌­های تخصصی مثل بهداشت، علوم نظامی، صنعت، اصناف تجاری و ... به صورت خاص وارد می‌­شوند. در عین حال، فارغ‌­التحصیلان تحصیلات تکمیلی Education نیز کمتر در این حوزه‌­ها منصوب می­‌شوند (به عنوان مثال، استخدام فارغ­‌التحصیلان تحصیلات تکمیلی در دپارتمان آموزش بهداشت دانشگاه­‌های علوم پزشکی).

* نکته­ قابل ذکر دیگری که می­‌توان به آن اشاره داشت، این است که نشریه معتبری همچون The Qualitative Report اجازه چاپ این مقاله که به نوعی یک پیش­‌نویس توصیفی و تجربی است را داده است. این در حالی است که در مجله­‌های علمی_پژوهشی ایرانی این محور به ندرت اتفاق می‌­افتد و مقاله­‌ها باید دارای خصوصیت‌های منحصربه‌­فردی (همچون کمیت‌­گرایی) باشند تا اینکه شرایط پذیرش اولیه را برای داوری کسب نمایند (البته این مبحث را نیز می‌­توان در نظر گرفت که نویسنده مقاله عضو هیئت علمی همان دانشگاه صاحب این نشریه علمی- NSU- است و شناخت علمی از وی سبب شده است تا مقاله وی پذیرش و چاپ شود).

* نقاط ضعف:

الف) مربوط به اسلوب نوشتن:

* این مقاله نیازمند یک ویراستاری جزئی می­‌باشد؛ به­‌طوری که در خط دوم چکیده نیاز است بعد از کلمه تجربه یک نقطه گذاشته شود تا با عبارت یادگیری، پیوندی ایجاد نشود (یادگیری تجربی)؛ از سوی دیگر در بسیاری از کلمات درون جمله­‌ها به صورت نامناسب از حروف بزرگ (Capital) برای نوشتن واژگان عمومی استفاده شده است که نیاز است اصلاح شود (مثل حوزه‌­های پژوهشی بیان شده در قسمت معرفی نویسنده مقاله در صفحه آخر). در چکیده مقاله در محل اشاره به مراحل اجرای مصاحبه نیمه­‌ساختاریافته مرحله C و E به صورت تکراری آورده شده است و به جای E فعلی باید عبارت تحلیل و خلاصه کردن مصاحبه آورده می‌­شد.

ب) مربوط به محتوای مقاله:

* در عین اینکه یک چارچوب معینی را نشان می­‌دهد، لیکن نمی­‌توان به روشنی مراحل آن را درک کرد؛ برای مثال، می‌­توان به مطالب ارائه شده در خصوص مرحله پنجم و ششم مقاله اشاره داشت. بنابراین نمی‌­توان فهمید که در هنگام مصاحبه با پژوهشگران تازه‌­کار و جوان چه مواردی را انجام داده است و چه مواردی را انجام نداده است و بهتر بود مطالب خود را همراه مثال‌­ها و سؤال­‌هایی روشن ارائه می­‌داد. از سوی دیگر نویسنده مقاله بیان مناسبی در خصوص روش­‌های تحلیل داده­‌ها، مقوله­‌بندی، استخراج داده‌­ها و ... نداده است.

 * یک ایراد دیگری که می‌­تواند متصور باشد این است که محقق به نحوه شناسایی و انتخاب مصاحبه‌­شوندگان اشاره نکرده است؛ و اینکه آیا می­‌شود این سبک را برای همه افراد انجام داد یا اینکه مصاحبه نیمه­‌ساختاریافته دارای مخاطبان با قابلیت­‌های خاص خود می­‌باشد.

درباره نویسنده:

خانم دکتر "سیلویا ای رابیونت" مدرک دکتری خود را در رشته مدیریت، برنامه­‌ریزی و سیاست اجتماعی
در آموزش عالی (Administration, Plaing, and Social Policy in Higher Education) در سال 2002 از دانشگاه هاروارد گرفته و فارغ­‌التحصیل کارشناسی ارشد رشته تعلیم و تربیت عمومی (General Education) از همان دانشگاه است (1980). وی در سال 2007 به عنوان استاد وابسته به دانشکده داروسازی دانشگاه جنوب شرقی نُوا پیوسته است. پیش از پیوستن به این دانشکده، او استاد وابسته در حوزه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت در دانشگاه پورتوریکو بوده و هنوز وابستگی خود را به آنجا حفظ کرده است. در NSU (دانشگاه جنوب شرقی نُوا) او عضو یک کارگروه علمی است که مسئول توسعه یک واحد پژوهشی مرتبط با عوامل اجتماعی_اقتصادی و رفتاری در زمینه دسترسی و استفاده از دارو است. وی عمدتاً در سه حوزه علمی کار می‌کند: الف) توسعه و هدایت پژوهش‌­های مربوط به اختلالات سلامت و HIV، ب) جنبه‌­های اجتماعی و رفتاری داروسازی و ج) تاریخچه علم سلامت. برای کسب داده‌ها بیشتر می‌­توانید به فایل رزومه ایشان به آدرس زیر مراجعه نمایید:

https://pharmapps.nova.edu/PAD/Faculty/Portfolio/Documents/CV/rabionet/rabionet_CV.pdf

جمع‌بندی

اطلاعات جدید درباره چگونه طراحی و اجرای مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته را یاد گرفتم: یک سِیر مداوم و پیوسته به مرور افزوده خواهد شد.

سوالات متداول

آیا این خبر بروزرسانی می‌شود؟

در صورت انتشار اطلاعات جدید، این گزارش نیز بروزرسانی خواهد شد.

'.چگونه طراحی و اجرای مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته را یاد گرفتم: یک سِیر مداوم و پیوسته.' چیست؟

این مطلب به بررسی آخرین اطلاعات منتشر شده درباره چگونه طراحی و اجرای مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته را یاد گرفتم: یک سِیر مداوم و پیوسته می‌پردازد.

از کجا می‌توان اخبار جدید چگونه طراحی و اجرای مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته را یاد گرفتم: یک سِیر مداوم و پیوسته را دنبال کرد؟

آخرین اطلاعات منتشر شده در همین صفحه به‌روزرسانی خواهد شد.